Pragma, kryjan i kolki. Kilkanaście słów z Ostrowi i okolic
Do zaklejenia paczki przyda się pragma, jaskrawy sweter może być wyraczasty, a kot za drzwiami bleszczy. Na mapach Świetlan Maps sprawdziliśmy, gdzie jeszcze tak się mówi. Jedne określenia dzielimy z sąsiadami z Łomży czy Zambrowa, inne szczególnie dobrze znają mieszkańcy samej Ostrowi.
Profil Świetlan Maps prowadzi Michał Świetliński. Internauci podsyłają mu słowa, które znają z domu. W ankietach zaznaczają, których sami używają, i podają, skąd pochodzą. Z ich odpowiedzi powstają mapy.
W Ostrowi pragma to po prostu taśma klejąca. Jesienią 2025 roku jej używanie potwierdziły 23 z 29 osób z miasta, które wzięły udział w ankiecie Świetlińskiego. W pozostałej części powiatu tak odpowiedziało 11 z 42 osób.
Mały urwis to u nas kryjan. Właśnie o takie znaczenie pytał Świetliński. Odpowiedzi "używam" skupiły się w trzech sąsiednich powiatach - ostrowskim, zambrowskim i wysokomazowieckim.
Wyraczasty znaczy wyrazisty, mocny, jaskrawy. Przy pierwszym zgłoszeniu Świetliński pomyślał, że ktoś dla żartu podsunął mu słowo z plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku. Potem dostał jeszcze cztery zgłoszenia. Ludzie tłumaczyli słowo podobnie i pisali, że znają je z okolic Ostrołęki, Makowa i Ostrowi.
- Nie jest ono jednak powszechne, choć, żeby być uczciwym - blisko tego było właśnie w Ostrowi - napisał Michał Świetliński.
Według ankiety w samej Ostrowi i na północy powiatu często mówi się "wyraczasty". W pozostałej części powiatu słowo słychać rzadziej.
W okolicach Ostrowi i Łomży kot może bleszczeć, czyli miauczeć. Niektórzy uczestnicy ankiety znali to słowo także jako określenie beczenia zwierząt albo zawodzącego płaczu człowieka.
Kto ciągle narzeka, ten może w końcu usłyszeć "nie dziamgaj". Czasownik dziamgać znaczy zrzędzić. Okolice Ostrowi są jednym z miejsc, gdzie mówi się tak powszechnie. Podobnie jest pod Zambrowem, Wysokiem Mazowieckiem, Węgrowem i Sokołowem Podlaskim.
Rozdziawa to ciamajda, ktoś niezdarny. Można tak powiedzieć choćby o sobie, kiedy znów coś rozlejemy albo upuścimy. To określenie znają mieszkańcy powiatu ostrowskiego i sąsiedniego Podlasia.
Cukierek można sokać, czyli po prostu go ssać. Tak mówi się od Łomży po Siedlce. W okolicach Ostrowi to częste słowo, a jeszcze popularniejsze jest pod Węgrowem i Sokołowem Podlaskim.
Jeśli ktoś mówi, że złamał mu się gryfel, ma na myśli rysik w ołówku. Świetliński spodziewał się, że ta nazwa zaprowadzi go na Śląsk. Tymczasem używają jej przede wszystkim mieszkańcy północnego Mazowsza, Mazur i części Kujaw. Szczególnie często słychać ją między Ostrowią a Łomżą.
Przy lepieniu bałwana śnieżną kulę można kulgać, czyli toczyć. Świetliński zalicza okolice Ostrowi do miejsc, gdzie powszechnie używa się tego słowa. Znają je także mieszkańcy okolic Makowa, Przasnysza, Ciechanowa i Mławy.
Igły, które sypią się z choinki albo leżą pod sosną, to u nas kolki. Według ankiety w Ostrowi ta nazwa jest powszechna. Tak samo mówi się na Kurpiach i dalej w stronę Węgrowa i Sokołowa Podlaskiego.
Na babkę ziemniaczaną mamy w naszych stronach trzy określenia. W Ostrowi i Ostrołęce dobrze znany jest kugiel. Tak samo mówią też dużo dalej od nas - w okolicach Przedborza, Radoszyc i Fałkowa.
Kiedy Świetliński pokazał mapę kugla, odezwali się mieszkańcy okolic Ostrołęki. U nich babka to także rejbak. Ta kurpiowska nazwa wzięła się od słowa "rejbować", czyli trzeć na tarce.
W powiecie ostrowskim na babkę mówi się również kartoflak. Tę nazwę można usłyszeć w wielu miejscach na północnym Mazowszu, a także na południowo-wschodnich Mazurach.
Na zwykłe "co słychać?" pod Ostrowią pada odpowiedź bajki. W okolicach Zambrowa i Wysokiego Mazowieckiego mówi się tak powszechnie. Kto odpowiada "bajki", daje znać, że u niego wszystko w porządku.
Słowo, które od dziecka słyszymy w domu, wydaje nam się najzwyklejsze na świecie. Czasem mijają lata, zanim ktoś z innej części Polski zapyta, co ono znaczy. Dopiero wtedy odkrywamy, że to regionalizm.






