Czarodziej z Koniakowa w Galerii Sztuki Jatki

Wszystko zaczęło się od listka. W czwartek 29 października Galeria Sztuki Jatki na jeden wieczór stała się przestrzenią słuchania. Spotkanie „Kobiety Kobietom. Wewnętrzna cisza” połączyło film Miłosławy Skoczek-Śliwińskiej „Pustynia, miejsce wzrostu”, opowieść Józefa Brody i koncert Katarzyny Brody-Firli i Barta Pałygi.

Muzyka zagrana na liściu

Pomysł na to spotkanie nie powstał przy biurku. Miłosława Skoczek-Śliwińska, dyrektor Miejskiego Domu Kultury i autorka cyklu, opowiedziała gościom, skąd się wziął.

– Pomysł na ten wieczór narodził się kilka tygodni temu, podczas warsztatów śpiewu białego, w których uczestniczyłam u Kasi Brody. Pamiętam pewien moment po zajęciach. Staliśmy przed domem, jedni pili kawę, inni patrzyli na góry. W pewnym momencie przyszedł do nas tata Kasi, pan Józef Broda, stanął pod drzewem, wziął w dłonie listek i zaczął na nim grać. I nagle okazuje się, że nie potrzeba wielkiej sceny, instrumentu za wielkie pieniądze ani specjalnych okoliczności, aby wydarzyło się coś niezwykłego – mówiła.

Po trzech dniach warsztatów w Koniakowie zostały tęsknota i niedosyt. Dyrektor chciała, by to, co wydarzyło się w domu Józefa Brody, wybrzmiało raz jeszcze, tym razem na Mazowszu.

– Czasami najciekawsze pomysły nie rodzą się przy biurku. Nie wynikają ze strategii ani z kalendarza wydarzeń. Rodzą się z jakiegoś spotkania, z jednego gestu, z dźwięku, z opowieści, która zostaje z nami na dłużej – podkreślała.

Więcej ciekawości niż oczekiwań

Cykl Kobiety Kobietom wyrósł z potrzeby przyglądania się kobiecemu doświadczeniu i drodze do siebie. Tym razem organizatorzy zaprosili uczestników nieco dalej: ku uważności, obecności i słuchaniu. Wieczór miał być nie wykładem, lecz wspólną rozmową.

– Chciałabym, abyśmy mieli dzisiaj w sobie więcej ciekawości niż oczekiwań. Bo kiedy z góry zakładamy, co się wydarzy, jaką odpowiedź usłyszymy i dokąd zaprowadzi nas rozmowa, często zamykamy się na to, co nieprzewidziane. A to właśnie w tych nieplanowanych momentach wydarza się coś najważniejszego – mówiła Miłosława Skoczek-Śliwińska.

Przedstawiając głównego gościa, sięgnęła po porównanie z Carlem Gustawem Jungiem, którego nazywano kiedyś Czarodziejem z Zurychu.

– Pomyślałam sobie, że Józef Broda jest naszym Czarodziejem z Koniakowa. I z pewnością jest tu magia: w patrzeniu, w umiejętności wydobywania znaczeń z rzeczy pozornie zwyczajnych. Jest mądrość, która nie musi podnosić głosu, aby została usłyszana.

Pustynia, miejsce wzrostu

Przed projekcją filmu autorka mówiła o ciszy jako o przestrzeni, w której można przyjrzeć się sobie bez pośpiechu i oceny.

– Dla tych, którzy truchleją w ciszy, będzie przerażającą otchłanią, dla innych będzie aktem wyzwolenia. Cisza to dobrowolne odosobnienie, gdzie szukasz prawdy o sobie samym poza rajskim ogrodem, poza komfortem. Najtrudniej jest udać się tam, gdzie jest niewygodnie, niewygoda zaś wręcza umiejętności nabyte tylko tam.

Film „Pustynia, miejsce wzrostu” opowiada o wewnętrznej podróży, w której pustynia, miejsce strachu, głodu i samotności, okazuje się czasem dojrzewania. Bohaterowie baśni, Kopciuszek w popiele i mądra Wasylisa u Baby Jagi, przypominają, że przemiana zaczyna się tam, gdzie najtrudniej.

Dotykać, nie uderzać

Józef Broda, multiinstrumentalista, pedagog, filozof, twórca instrumentów ludowych i popularyzator beskidzkiej kultury, mówił ze sceny o geście, który według niego zna cały Wschód, od Japonii po Chiny: zbieraniu dobra tego świata i przekazywaniu go drugiemu człowiekowi. Przywołał też słowa: „Jestem, mam i dam. Daj drugiemu, nie trać ducha, bo nie jesteś sam”.

Po spotkaniu zapytaliśmy go, czym jest dla niego cisza.

– Cisza to jest zauważenie siebie samego. Wedle biblijnego powiedzenia: kochaj bliźniego jak siebie samego. Poprzez krzyk możesz nie zauważyć siebie samego i drugiego człowieka. I to jest początek, próg rozumienia siebie – odpowiedział.

Opowiedział też, jak jego córka uczyła się słuchać świata. Jako cztero-, pięcioletnia dziewczynka nie lubiła śpiewać w gromadzie, bo było to dla niej za mocne.

– Wówczas żona ubierała jej sukienkę, bluzeczkę i ona wybiegała na łąki. Tam była prawdziwa jej akademia. Dotykała kwiatów, bawiła się z nimi, tańczyła. Potem przyszedł moment oswojenia i dopiero weszła w grupę – wspominał.

Co chciałby, by uczestniczki zabrały ze sobą do domu? Mówił o wzajemnej pomocy kobiety i mężczyzny, o uzupełnianiu się przy zachowaniu własnej odrębności. I o tym, że takie porozumienie buduje się „poprzez dobroć, ustępliwość, łagodność, przebaczenie i nadzieję”.

Cisza jak przyjaciółka

Wieczór zamknął koncert Katarzyny Brody-Firli i Barta Pałygi, wiolonczelisty i multiinstrumentalisty, prekursora śpiewu gardłowego i alikwotowego w polskiej muzyce folkowej. Dla Katarzyny Brody-Firli wspólna scena z ojcem ma szczególne znaczenie.

– To jest zawsze dla mnie duża radość, bo od niego nauczyłam się tak wiele. To był mój pierwszy mistrz – mówiła.

Muzyka źródłowa, poznawana w dzieciństwie w beskidzkich wsiach, nauczyła ją przede wszystkim autentyczności.

– Nauczyła mnie, że warto być takim, jakim się jest. Nic nie udawać. Te ciotki, do których się chodziło, one nic nie udawały. Po prostu siadały i śpiewały. Rośliśmy w naturze, w poszanowaniu źródeł, wiemy, skąd są nasze korzenie. Ja wiem, kim jestem, i wiem, dokąd zmierzam.

Wewnętrzna cisza to dla niej codzienność. Ponad dwadzieścia lat temu postanowiła wrócić do ciszy z dzieciństwa i zaczęła się w niej ćwiczyć.

– Siadałam, wszystko było wyłączone, i byłam w ciszy. Sekundy wydawały się minutami. Tyle się dowiedziałam w ciszy o sobie, że jestem jej bardzo wdzięczna. Ona jest moją przyjaciółką. U mnie w domu bardzo często jest cisza. Z mężem lubimy po prostu w niej przebywać. Słychać, jak nam biją serca, i to lubimy najbardziej.

Publiczność nie pozwoliła artystom zejść ze sceny bez bisu. Na zakończenie wieczoru padła też zapowiedź dla wszystkich, którzy chcieliby sami spróbować: w czasie ferii zimowych Katarzyna Broda-Firla poprowadzi warsztaty wokalne śpiewu białego.

Kultura, która się przenika

Wśród gości była Żaneta Cwalina-Śliwowska, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki, propagatorka kultury kurpiowskiej. Przyznała, że góralski śpiew biały to dla niej okazja, by spojrzeć szerzej.

– Nie wolno się zamykać tylko na swoją kulturę. Ona jest polska, ma różne odmiany w zależności od regionu, różne instrumenty, śpiew, strój, ale to nadal jest polskość. Oprócz tego, że dobrze znamy to, co nasze, warto też wiedzieć, co jest za miedzą. Kultury się przenikają i czerpią jedna z drugiej – mówiła.

W spotkaniu uczestniczyli także m.in. Hubert Betlejewski, Burmistrz Miasta Ostrów Mazowiecka, Adriana Rukat, Sekretarz Miasta, Mariusz Jasionek i Grzegorz Malec z Zarządu Zakładu Gospodarki Komunalnej, Monika Tymińska, Prezes Banku Spółdzielczego w Ostrowi Mazowieckiej, Agata Bartkiewicz Dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego, Marcin Maliszewski, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji oraz Artur Lis, Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Łochowie.

Wieczór, który zaczął się od listka zagranego pod drzewem w Koniakowie, zakończył się w Jatkach muzyką i rozmową. Bez wielkiej sceny, za to z uważnością, o którą prosiła na początku dyrektor MDK.

Zadanie publiczne współfinansowane ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego.